Bir önceki sayfaya geri dönmek için buraya tıklayın! Sayfayı yazdırmak için tıklayın!
 
 
TÜKETİCİ HAKLARI DERNEĞİ - YAZILARIMIZ - MAKALELER
 

Tüketici Hakları Açısından Özelleştirmeler ve Sonuçları (II)

Türkiye’de kamu kuruluşlularının özelleştirilmesine ilişkin “ Morgan Quaranty” adlı bir kuruluş tarafından hazırlanan “ Özelleştirme Ana Planı” nda özelleştirmelerle ulaşılmak istenen hedeflerin bazıları şunlardır: 1 – Pazar güçlerinin ekonomiyi harekete geçirmesine imkan verilmesi, 2- Verimliliğin ve randımanın arttırılması, 3- Malların ve hizmetlerin kalite, miktar ve çeşitliliğinin artırılması, 4- KİT’ler tarafından uygulanan tekelci fiyatlandırma ve dolaylı vergilendirmenin azaltılması, 5- Modern teknoloji ve yönetim tekniklerinin cezbedilmesi, 6- Çalışanlara hisse senedi vermek suretiyle iş verimliliğinin artırılması, 7- Kamu ve özel sektör kuruluşları arasında dengenin sağlanması, 8- Devlete gelir sağlanması

Bu gerekçeler yalnızca Türkiye’ye özgü değil dünyadaki özelleştirmelerin gerekçeleri ile de çakışmaktadır. Ancak, bu gerekçelerin hemen hiç biri gerçekleşmediği gibi kamu tekeli yerine özel tekeller yaratılmış ve en stratejik kuruluşlar yabancılaştırılmıştır. Özelleştirilen kuruluşların ürettiği mal ve hizmetlerin fiyatları düşmemiş yükselmiştir. Tüketicilerden alınan dolaylı vergiler düşmemiş yükselmiş, aynı zamanda yeni dolaylı vergiler konulmuştur. Örneğin, en temel kamusal hizmetlerden ve tüketicilerin temel gereksinimlerinden olan elektrik, doğal gaz, telefon gibi hizmetlerden alınan dolaylı vergiler ülkemizde çok yüksektir. Ülkemizde sabit telefonlardan %18 KDV, %15 özel iletişim vergisi olmak üzere %33 oranında dolaylı vergi alınmaktadır. Cep telefonlarından alınan dolaylı vergilerin oranı ise %18 KDV, %25 özel iletişim vergisi, %3.62 diğer dolaylı vergiler olmak üzere toplam %46.62’dir. Yani, dünyanın en yüksek iletişim vergileri Türkiye’de alınmaktadır. Aynı şekilde, akaryakıt ürünlerinden alınan vergilerde de aynı durumdayız. Öte yandan tüketicilerin alım gücü ve kişi başına düşen ulusal gelir dikkate alındığında dünyanın en pahalı telefon, elektrik, doğal gaz hizmetleri ile akaryakıt ürünleri Türkiye’dedir.

Sermaye tabana yayılmamış daha da yoğunlaşarak belli bir azınlık elinde toplanmıştır. Daha da kötüsü Türk Telekom, Petkim, Tekel gibi en stratejik KİT’ler başta olmak üzere mobil iletişim, bankacılık, sigortacılık, gıda, büyük mağazacılık ve ekonominin bir çok alanı önemli oranlarda yok pahasına yabancıların ve uluslararası tekellerin eline geçmiştir. Türkiye’nin dış ve iç borçları azalmamış, artmıştır. Yatırımlar artmamış, azalmıştır. Devletin geliri artmamış, azalmıştır. İç ve dış borçların artmasıyla emperyalist kuruluşlara ve yerli azınlığa halktan ve kamudan kaynak aktarımı olmuştur. İşsizlik ve yoksulluk azalmamış, artmıştır. Yolsuzluk, vurgun, soygun, yozlaşma azalmamış, artmıştır. Özelleştirme yapılan kuruluşlarda sendikasızlaştırma, örgütsüzleştirme, taşeronlaştırma ve ucuz işgücü yaratılmıştır.

ÖZELLEŞTİRME SONUÇLARINA BİR ÖRNEK : TÜRK TELEKOM

Türk Telekom özelleştirildikten sonra yeni tarifelerde sabit ücret ve şehir içi aramalarda genel olarak enflasyon seviyesinin 2 ya da 2,5 katı kadar artışlar olmuştur.

Ülkemizde tüketicinin internete ödediği aylık sabit ücret karşılığında yalnızca internet erişimi hizmeti alınmaktadır. Oysa, AB ülkelerinde tüketiciler erişim hizmetine ek olarak vidyo, IP TV, ses, interaktif oyunlar gibi hizmet de olmaktadır. Türk Telekomun özelleşmesinin üzerinden üç yıl geçmesine karşın internet hizmeti almak isteyen bir tüketiciye internet hizmeti ile birlikte zorla, Tüketicinin Korunması Hakkında Yasaya aykırı olarak sabit telefon hattı da satılmaktadır.

Türk Telekom Özelleştirme İdaresine Verdiği
Yatırım Planlarını Uygulamamaktadır

Türk Telekomun Sabit Telefon Sektörüne Yaptığı Yatırımlar ( Milyar USD )

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
0.63 0.36 0.19 0.23 0.37 0.35 0.15 0.53

2005 yılına kadar toplam miktara santral bakımları ve işletme için yapılan harcamalar dahil edilmemiş, ancak, Türk Telekom özelleştirildikten sonra bu harcamaların yatırım kalemine konulmaya başlandığı görülmektedir.

Ülke genelinde Telekom sektöründe kişi başına yapılan Yatırım ( USD )

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006
9.00 5.20 2.72 3.29 5.30 5.00 2.15

Görüldüğü gibi, Telekom 2005 yılında özelleştirildikten sonra kişi başına yaptığı yatırım yarıdan da aşağı düşmüştür.

Telekomun son 5 yıla ait ciro ve kar tablosu

Yıl Ciro Kar
2003 9,5 Milyar YTL 1,9 Milyar YTL
2004 9,0 Milyar YTL 2,1 Milyar YTL
2005 9,8 Milyar YTL 2,8 Milyar YTL
2006 7,5*Milyar YTL 3,8 Milyar YTL
2007 7,524 Milyar YTL 3,16 Milyar YTL

Tablodan da görüldüğü gibi , özelleştikten sonra Telekomun karı aşırı şekilde artmış, ancak, yatırımlar azalmış, hizmette kalite düşmüştür.

Devlete verilen zarar:

Kurumlar vergisinin özelleşmeden sonra %20’ye düşürülmesiyle devletin doğan zararı: Özelleşmeden sonra 2006 yılı için ödenen kurumlar vergisi %20x3,8 milyar YTL = 764,4 milyar YTL ( 566 milyon dolar ) Oysa, özelleşmeden önce 2005 yılında 980 milyon dolar kurumlar vergisi ödenmişti. Buna göre 2006 yılı için doğan vergi kaybı 414 milyon dolar; 2006, 2007 ve 2008 yılları itibariyle de 3 yıllık vergi kaybı yaklaşık 3 x 414=1.242 milyar dolardır.

Telekomun özelleştikten sonra karının yüksek miktarda artmasının nedeni 15 bin personelin havuza ( başka kurumlara ) gönderilerek maliyetinin devlete yüklenmesidir. Çalışanlara ödenen aylıklar, emeklilik giderleri ve vergi kayıpları dikkate alındığında özelleştirme sonrasındaki politikalar sonucunda Türk Telekomun devlete ödettiği yük, yani devletin zararı 2006, 2007 ve 2008 yılları itibariyle yaklaşık 3.104 milyar dolardır.

Türk Telekomun özelleştirme öncesi 52.000 olan çalışan sayısı 2008 yılı başında 37.000 dolayına düşmüştür. Bu 15.000 çalışan başka kurumlara gönderilerek işgücü atıl duruma getirilmiş, çalışanların gönderildikleri yerlerde iş düzeninin bozulmasına neden olunmuştur.

Yukarıda, Türk Telekom ile ilgili verilen bilgiler Haber-İş’in Tüketici Hakları Derneği için hazırlamış olduğu Rapordan alınmıştır. Katkılarından dolayı Haber – İş Genel Başkanı Sayın Ali AKCAN ile Raporu hazırlayan değerli uzmanlara teşekkür ederim.


Turhan ÇAKAR
Tüketici Hakları Derneği
Genel Başkanı