Bir önceki sayfaya geri dönmek için buraya tıklayın! Sayfayı yazdırmak için tıklayın!
 
 
TÜKETİCİ HAKLARI DERNEĞİ - YAZILARIMIZ - MAKALELER
 

Elektrik Neden Pahalı Nasıl Ucuzlatılabilir

Ülkelerin ulusal gelirleri dikkate alındığında dünyanın en pahalı elektriği ülkemizdedir. Ülkemizde elektrik fiyatlarının pahalı olmasının arkasındaki gerçekler nelerdir? Elektrik birim fiyatları hangi oranda ucuzlatılabilir? Bu sorulara açıklık getirmeye çalışacağız.

Ülkemizdeki elektriğin %50’si doğalgaz ile üretilmektedir. Doğal gazın %100’ü ise ithal edilmektedir. Doğal gaz fiyatlarının yükselmesi elektrik fiyatlarının sürekli yükselmesine neden olmaktadır.

Bugün doğalgaz ile üretim yapan kamu elektrik santrallerinin ürettiği 1 kwh elektriğin ortalama maliyeti 6.9 cent/kwh iken hidrolik santrallerden elde edilen 1 kwh elektriğin maliyeti ortalama 0.4 cent /kwh’dir. Kamu kuruluşlarının elindeki tüm doğal gaz, kömür ve hidrolik santrallerden elde edilen 1 kwh elektriğin ortalama maliyeti ise 3.25cent/kwh dolayındadır.

Oysa, ağırlıklı olarak doğalgaza dayalı elektrik enerjisi üreten özel sektörden alınan 1 kwh elektriğin ortalama birim fiyatı ise bugün itibariyle 9.3 cent/kwh dolayındadır.

Alım garantili ayrıcalıklı elektrik santrallerinin Yap-İşlet (Yİ), Yap-İşlet-Devret (YİD), İşletme Hakkı Devrinin (İHD) elektrik üretimindeki payı giderek artmaktadır. Bu konuda 31.12.2007 tarihli TEBA Bülteninde yer alan rakamlar aşağıdadır.

Santral Türü  2007 Elektrik Üretimi
Milyar kws
2007 Elektrik Üretimi
İçindeki Payı %
Yİ Doğal Gaz 34.519 18.16
Yİ İthal Kömür 9.046 4.76
Yİ Toplam 43.565 22.93
YİD Doğal Gaz 10.443 5.50
YİD Hidrolik 3.200 1.68
YİD Rüzgar 0.047 0.02
YİD Toplam 13.690 7.20
İHD-Linyit 3.659 1.93
Yİ, YİD, İHD
 
60.914 32.06

Bu tablo, 2007 yılı elektrik üretiminin neredeyse üçte birinin özel sektörün ayrıcalıklı üretim tesislerinde karşılandığını ortaya koymaktadır.
Görüldüğü gibi, özel sektörden alınan elektriğin ortalama birim fiyatı, kamunun ürettiği elektriğin ortalama birim maliyetinin üç katına yakındır. Bunun nedeni ise “yap-işlet-devret” , “ ya al ya öde” anlaşmalarıdır.

ELEKTRİĞİN PAHALI OLMASININ DİĞER NEDENLERİ

• Eski adıyla TEK diye adlandırılan Türkiye Elektrik Kurumu 30 genel müdürlüğe bölünmüştür. Bu bölünmenin elektrik fiyatlarına getirdiği ek maliyet ise ortalama 2 cent/kwh dolayındadır.

• BOTAŞ’ın tahsil edemediği yüksek miktardaki alacakları elektrik fiyatlarına yansıtılmaktadır. Kaldı ki BOTAŞ’ın tahsil edemediği borçlar nedeniyle doğal gaza zam yapılmak zorunda kalınmıştır. Doğalgaza yapılan zam da elektrik fiyatlarına yansıtılmaktadır.

• Hükümet tarafından, başta EGO ve Ankara Büyükşehir Belediyesi olmak üzere belediyelerin silinen milyarlarca dolar olan borçlarının da elektrik fiyatlarına yansıtıldığı da bilinmektedir.

• Elektrikteki kayıp ve kaçakların 1,5 milyar dolayındaki yıllık maliyeti elektrik fiyatlarına yansıtılmaktadır.

• Elektrikteki %18 KDV ve diğer kesintiler elektrik fiyatlarını yükselten bir başka etmendir.

ELEKTRİK NASIL UCUZLATILABİLİR

Ülkemizde kömüre dayalı termik santraller dünya standartlarında işletilmediği için bir yılda üretilebilmesi gereken 80 milyar kwh elektrik yerine, örneğin; 2006 yılında, ancak 46 milyar kwh elektrik üretilebilmiştir. Üretilemeyen elektrik enerjisi miktarı ise 34 milyar kwh’dir. Bu da ortalama 1200 MW gücünde olan 6 adet Afşin Elbistan A santralinin bir yılda ürettiği enerjiye eşittir. Eğer bu santrallerin dünya standartlarında çalışması sağlanabilirse üretilemeyen 34 milyar kwh elektrik enerjisi üretilerek, elektrik birim fiyatları ise %28 dolayında ucuzlatılabilecektir. Eğer, termik santrallerimizi iyi çalıştırırsak, nükleer santrale de gereksinmemiz olmayacaktır. Çünkü, üretilemeyen enerjinin 1000 (bin ) MW gücünde 6 adet nükleer santralin 1 yılda ürettiği enerjiye eşdeğer olduğunu söyleyebiliriz.

Bununla birlikte, elektriğin ucuzlatılabilmesi için kademeli olarak doğal gaz bağımlılığından kurtularak kendi doğal kaynaklarımıza yönelmeliyiz. Çünkü, yerli linyit kaynaklarımızın %60’ı, hidrolik kaynaklarımızın %75’i rüzgar ve jeotermal potansiyelin ise neredeyse tamamı kullanılmamaktadır.

Türkiye'nin Değerlendirilmeyi Bekleyen Kaynakları

Değerlendirilebilir ilave linyit ve taşkömür potansiyeli 100 milyar kws
Değerlendirilebilir ilave hidrolik potansiyel 125 milyar kws
Değerlendirilebilir ilave rüzgar potansiyel 120 milyar kws
Değerlendirilebilir ilave jeotermal potansiyel 16 milyar kws
Değerlendirilebilir ilave yerli toplam potansiyel 361 milyar kws

Diğer taraftan elektriğin ucuzlatılabilmesi için;

• 30 parçaya bölünen TEK eski konumuna getirilmelidir.

• Yap-işlet-devret, “ ya al ya öde” anlaşmalarına ve özelleştirmelere son verilmelidir.

• Kamunun ve halkın sırtında kene gibi duran özel elektrik enerjisi üreten ve kamuya elektrik satan kuruluşlar devletleştirilmelidir.

• Elektrikten alınan KDV %18’den %1’e indirilmelidir.

Elektrikteki kayıp kaçakların hızla indirilmesine yönelik teknik, idari ve sosyal önlemler alınmalıdır.

Not: Bu yazının hazırlanmasında yararlandığım Tüketici Hakları Derneği Enerji Komisyonu üyeleri ile Makine, Elektrik, Kimya Mühendisleri Odalarının konu hakkındaki uzmanı olan arkadaşlara teşekkür ederim.


Turhan ÇAKAR
Tüketici Hakları Derneği
Genel Başkanı